Due diligence: finansowy przegląd spółki w transakcji

Proces sprzedaży lub zakupu przedsiębiorstwa to złożone i wieloetapowe przedsięwzięcie, w którym due diligence odgrywa rolę absolutnie kluczową. Dla obu stron transakcji jest to moment weryfikacji założeń biznesowych, danych finansowych oraz stanu prawnego podmiotu, będącego przedmiotem transakcji. Odpowiednio zaplanowane i przeprowadzone badanie due diligence pozwala zrozumieć rzeczywistą kondycję firmy i przygotować się do kolejnych etapów rozmów.

Z perspektywy kupującego due diligence stanowi narzędzie do oceny, czy planowana inwestycja jest racjonalna, bezpieczna i zgodna z przyjętą strategią. Z kolei dla sprzedającego to etap, który wymaga starannego przygotowania i rzetelności w prezentowaniu informacji. W praktyce to właśnie na tym etapie ujawniają się potencjalne rozbieżności pomiędzy oczekiwaniami stron, które mogą wpłynąć na negocjacje i ostateczną cenę.

Właściwe przygotowanie do due diligence ma kluczowe znaczenie. Lepsze przygotowanie skraca czas całego procesu, ogranicza ryzyko oraz wzmacnia pozycję negocjacyjną sprzedającego. W realiach rynku fuzji i przejęć rzetelność i przejrzystość danych często decydują o powodzeniu udanej transakcji.

Czym jest due diligence?

Wielu przedsiębiorców zadaje pytanie, czym jest due diligence i jaki jest jego rzeczywisty cel. Najprościej rzecz ujmując, jest to kompleksowa analiza przedsiębiorstwa przeprowadzana przed zawarciem umowy sprzedaży, fuzji lub przejęcia. Badanie umożliwia ocenę kondycji prawnej, finansowej oraz operacyjnej podmiotu, który ma być kupowany.

Zakres badania może być bardzo szeroki i obejmować m.in. obszary takie jak prawo, finanse i podatki, technologia, ochrona środowiska, zasoby ludzkie czy własność intelektualna. W praktyce due diligence pozwala zidentyfikować mocne i słabe strony przedsiębiorstwa, a także potencjalne ryzyko, które może mieć wpływ na jego wartość.

Wyróżnia się różne rodzaje due diligence, w tym prawne due diligence, finansowe due diligence oraz techniczne badanie dotyczące infrastruktury lub procesów. Due diligence finansowe skupia się na analizie wyników finansowych, struktury kosztów, zobowiązań oraz przepływów pieniężnych. Prawne due diligence obejmuje weryfikację umów, sporów sądowych i zgodności z przepisami. Istotnym elementem może być również due diligence podatkowe, które analizuje sytuację podatkową przedsiębiorstwa. Każdy z tych obszarów pełni inną funkcję, ale razem tworzą spójny obraz firmy.

Czego oczekuje nabywca?

Dla kupującego lub inwestora due diligence jest podstawowym narzędziem oceny ryzyka. Nabywca oczekuje pełnej transparentności oraz nieograniczonego, choć kontrolowanego, dostępu do dokumentów. Kluczowe jest, aby spółka była przygotowana na szczegółowe pytania i szybkie udostępnianie informacji w ramach due diligence.

Istotnym oczekiwaniem jest weryfikacja zgodności działalności z obowiązującymi przepisami prawa oraz postanowieniami umownymi. Kupujący chce mieć pewność, że przedsiębiorstwo działa legalnie, a ewentualne nieprawidłowości zostały ujawnione i opisane. Tylko wtedy możliwe jest rzetelne zidentyfikowanie ryzyk wpływających na wycenę.

Równie ważna jest identyfikacja ryzyk mogących obniżyć wartość firmy lub skomplikować transakcję. Chodzi zarówno o ryzyka finansowe, operacyjne, jak i ryzyka związane z planowaną transakcją. Spójne i rzetelne dane finansowe oraz podatkowe stanowią fundament, na którym opiera się decyzja, czy kupować dany podmiot oraz na jakich warunkach.

Jak się przygotować do due diligence?

Przygotowanie do procesu due diligence powinno rozpocząć się na długo przed rozpoczęciem rozmów z potencjalnym inwestorem. Dobrym krokiem jest wewnętrzny audyt dokumentacji, umów i rejestrów, który pozwala wykryć braki lub nieścisłości. Taki audyt ułatwia później przeprowadzenie badania bez niepotrzebnych opóźnień.

Kolejnym etapem jest uporządkowanie dokumentów i stworzenie wirtualnego repozytorium, czyli virtual data room (vdr). To w nim gromadzi się wszystkie materiały wymagane w ramach badania, co usprawnia komunikację i zapewnia poufność. W ramach due diligence istotne jest również uregulowanie kwestii spornych, np. poprzez zakończenie postępowań lub zawarcie ugód.

Należy także dokonać przeglądu zobowiązań – kredytów, leasingów czy umów długoterminowych – które mogą mieć wpływ na strukturę finansowania i przyszłe przepływy pieniężne. Równolegle strona sprzedająca powinna zadbać o zabezpieczenie informacji poufnych, podpisując NDA i kontrolując dostęp do danych wrażliwych.

Typowe pytania i dokumenty wymagane przez kupującego

W trakcie due diligence spółki nabywca zazwyczaj oczekuje dostępu do kluczowych dokumentów korporacyjnych. Należą do nich statut lub umowa spółki wraz ze wszystkimi zmianami, które pozwalają ocenić strukturę właścicielską oraz zasady zarządzania.

Istotne są także umowy z kluczowymi klientami i dostawcami, ponieważ pokazują one stabilność przychodów i zależności biznesowe. W obszarze HR analizowane są rejestry pracownicze, umowy o pracę oraz kontrakty menedżerskie, co ma znaczenie dla działalności operacyjnej.

Kupujący oczekuje również dostępu do sprawozdań finansowych, deklaracji podatkowych oraz dokumentów dotyczących podatków, takich jak podatek od nieruchomości. Nie mniej ważna jest dokumentacja własności intelektualnej, która często decyduje o wartości przedsiębiorstwa w transakcjach sprzedaży.

Jak ograniczyć ryzyko w trakcie due diligence?

Ograniczenie ryzyka w badaniu wymaga dobrej organizacji. Warto przygotować jeden punkt kontaktu po stronie sprzedającego, który odpowiada za spójność odpowiedzi i komunikację z zespołem kupującego. Dzięki temu samo badanie przebiega sprawniej i bez chaosu informacyjnego.

Istotne są także zastrzeżenia dotyczące zakresu ujawnianych danych, zwłaszcza w odniesieniu do planów strategicznych czy informacji wrażliwych. Profesjonalny doradca prawny i podatkowy wspiera strony w ustaleniu, jakie informacje można przedstawić na danym etapie.

Stałe doradztwo pozwala także monitorować zidentyfikowane ryzyka i reagować na pytania kupującego w sposób przemyślany. Dzięki temu możliwe jest zachowanie kontroli nad procesem i minimalizacja potencjalnych ryzyk.

Korzyści z rzetelnego przygotowania

Rzetelne przygotowanie do due diligence przekłada się bezpośrednio na szybszy przebieg negocjacji. Kupujący, który otrzymuje kompletne i uporządkowane informacje, ma większe zaufanie do sprzedającego i rzadziej dąży do renegocjacji ceny.

Większa pewność po stronie inwestora oznacza mniej argumentów do obniżki ceny i stabilniejszą wycenę. Sprzedający zyskuje lepszą pozycję negocjacyjną i większą kontrolę nad warunkami umowy.

W praktyce dobrze przygotowane badanie due diligence spółki sprzyja budowaniu partnerskich relacji i zwiększa szanse na sprawne domknięcie transakcji bez zbędnych sporów.

Podsumowanie

Due diligence to kluczowa faza sprzedaży spółki – nie tylko formalny obowiązek, ale realna szansa na podkreślenie jej wartości i profesjonalizmu. Zarówno kupujący, jak i sprzedający powinni traktować ten etap jako inwestycję w bezpieczeństwo i powodzenie całego przedsięwzięcia.

W realiach fuzji i przejęć oraz rynku M&A wsparcie doświadczonych ekspertów ma fundamentalne znaczenie. Profesjonalna kancelaria prawna pomaga przygotować przedsiębiorstwo, przeprowadzić analizę i skutecznie przeprowadzić negocjacje, zwiększając szanse na finalizację udanej transakcji.